Windykacja należności na koszt dłużnika

Windykacja należności na koszt dłużnika

Windykacja należności na koszt dłużnika to rozwiązanie korzystne dla wierzyciela. Pojawia się jednak pytanie, w jaki sposób można uzyskać zwrot poniesionych kosztów od dłużnika, który opóźnia się np. z zapłatą należności z faktur albo oddaniem pożyczonej sumy. Z pewnością warto wiedzieć, co na ten temat mówią aktualne przepisy.

Spis treści:
Zwrot wydatków na odzyskanie długu
Co mówi ustawa?
Zwrot kosztów i rekompensata
Pożyteczna wiedza
Co jeszcze warto wiedzieć o zwrocie wydatków?
Szczegóły ważne dla biznesu
Koszty egzekucji komorniczej

Windykacja należności na koszt dłużnika w świetle prawa

W praktyce – nie tylko gdy chodzi o zarządzanie wierzytelnościami klientów biznesowych – windykacja należności na koszt dłużnika może opierać się na kilku podstawach prawnych. Przykładowo pożyczkodawca może umówić się z pożyczkobiorcą, że w razie zwłoki będzie on musiał pokryć koszty działań zaliczanych do windykacji miękkiej, zleconych przez wierzyciela profesjonalistom.

Gdy mamy do czynienia z zobowiązaniem niepieniężnym (np. dostawą towarów), formą zryczałtowanego odszkodowania może być kara umowna, o której mowa w art. 483 i 484 k.c.

Oprócz tego warte uwagi rozwiązania przewidziane zostały w ustawie o przeciwdziałaniu opóźnieniom w transakcjach handlowych (dalej: ustawa).

Spojrzenie na przepisy

Jak wskazuje art. 1 ustawy, określa ona szczególne uprawnienia wierzycieli i obowiązki dłużników związane z terminami zapłaty dotyczącymi transakcji handlowych. Ustawa reguluje także skutki niewykonania obowiązków dłużników.

Unormowania tej ustawy znajdą zastosowanie głównie w relacjach business to business (B2B), dotyczą jednak również transakcji, w których stronami są np. przedsiębiorca i osoba wykonująca wolny zawód.

Transakcja handlowa została zdefiniowana w art. 4 ustawy jako umowa mająca za przedmiot odpłatne świadczenie usługi bądź odpłatną dostawę towaru, jeśli strony, do których stosuje się przepisy ustawy, zawierają kontrakt w związku ze swoją działalnością gospodarczą. Chodzi zatem np. o zawartą między dwiema spółkami z o.o. umowę sprzedaży towarów wytwarzanych przez jedną z nich.

Prawo do zwrotu wydatków i rekompensaty

Warty uwagi jest art. 10 ust. 1 ustawy. Zgodnie z nim wierzycielowi – od dnia, w którym nabył prawo do odsetek po terminie wymagalności – przysługuje od spóźniającego się dłużnika rekompensata obejmująca koszty wywołane odzyskiwaniem należności (o wspomnianych odsetkach mówi art. 7 ust. 1, a gdy dłużnikiem jest podmiot publiczny – art. 8 ust. 1 ustawy).

Stawki rekompensaty są zryczałtowane i zależą od wartości świadczenia. Przykładowo, gdy wynosi ona 5 000 zł lub mniej, jest to 40 euro. Uprawnienie do otrzymania rekompensaty przysługuje od każdej transakcji handlowej w rozumieniu ustawy.

Mimo to, jeżeli ustalono w umowie, że świadczenie pieniężne będzie realizowane częściami (np. w ratach), wierzyciel ma prawo do rekompensaty tylko w stosunku do niezapłaconej części długu (art. 11 ust. 2 ustawy).

Jak wskazuje art. 10 ust. 2 ustawy, wierzyciel ma także prawo do otrzymania zwrotu kosztów, które poniósł na odzyskanie swoich należności i które przekraczają wysokość wspomnianej wcześniej kwoty rekompensaty.

Chodzi tu o takie koszty, których wysokość była uzasadniona, a zatem były one celowe i nakierowane na skłonienie dłużnika do wykonania swojego zobowiązania. Przepisy nie wprowadzają dodatkowych ograniczeń, np. wymogu, że zwrot dotyczy jedynie usług doradztwa prawnego. Pamiętaj jednak o odpowiednim dokumentowaniu wydatków (faktury, rachunki itd.).

Trzeba znać swoje prawa i obowiązki

Nasze doświadczenie pokazuje, że często motywujący wpływ na dłużnika ma przedstawienie mu – np. w przejrzyście zredagowanej korespondencji lub w trakcie rozmowy – jakie narzędzia dla jego kontrahenta przewiduje prawo.

Zdarzają się sytuacje, gdy osoba zwlekająca z zapłatą jest przeświadczona, że w najgorszym wypadku zawrze ugodę i zwróci jedynie należność główną. W takich przypadkach rzetelna informacja o prawnych konsekwencjach odwlekania rozliczenia się jest istotnym argumentem, dzięki któremu druga strona zmienia nastawienie.

Co jeszcze warto wiedzieć o windykacji należności na koszt dłużnika?

Jak widzisz, windykacja należności na koszt dłużnika ma swoje oparcie w prawie, które dąży do ochrony słusznych interesów obu stron. Sytuacja przedstawia się podobnie jak w przypadku innych umów, np. przelewu wierzytelności w związku z ich skupem.

Szczegóły istotne w praktyce

Uprawnienia wierzyciela z art. 10 ustawy, w tym rekompensata, nie są uwarunkowane powstaniem po jego stronie szkody (np. gdy ze względu na brak zapłaty musiał wziąć wysoko oprocentowany kredyt). Tym samym roszczenie o zwrot kosztów odzyskiwania należności powstaje zawsze, gdy wystąpi sytuacja opisana w art. 10 ustawy (zob. np. uchwałę SN z 11 grudnia 2015 r., III CZP 94/15).

Ze względu na coraz większe znaczenie transakcji z przedsiębiorstwami zagranicznymi warto pamiętać, że omawiana przez nas ustawa wdraża do polskiego prawa dyrektywę 2011/7/UE. Ma ona na celu zwalczanie opóźnień w rozliczeniach biznesowych, a jednocześnie promocję kultury szybkich płatności. W konsekwencji podobne do polskich przepisy obowiązują w pozostałych państwach Unii Europejskiej.

TSUE w wyroku z 11 listopada 2024 r., sygn. C-279/23, uznał, że art. 6 ust. 1 wspomnianej dyrektywy nie pozwala na to, by sądy krajów członkowskich UE oddalały powództwa o rekompensatę tylko dlatego, że opóźnienie jest nieznaczne albo wysokość długu jest mała. Tym samym Trybunał opowiedział się za wykładnią prawa uwzględniającą kluczowe uprawnienia wierzycieli.

Jak to wygląda przy windykacji twardej?

W naszej działalności stawiamy na dialog, negocjacje i wypracowanie polubownych, korzystnych dla obu stron rozwiązań. Zdarza się jednak, że konieczne jest skierowanie sprawy do sądu.

Bywa, że dłużnik dobrowolnie płaci, gdy ma przed sobą prawomocne orzeczenie. Czasem konieczne okazuje się niestety przeprowadzenie procedury egzekucyjnej z pomocą komornika. Wówczas dłużnik ma obowiązek zwrócenia swojemu wierzycielowi kosztów, które okazały się konieczne do celowego przeprowadzenia egzekucji.

Takie koszty są ściągane łącznie z głównym długiem (art. 770 § 1 k.p.c.). Wysokość kosztów, które będzie musiał zwrócić egzekwowany dłużnik, określa komornik (art. 770 § 2 k.p.c.).

Można zatem powiedzieć, że przepisy przewidują ułatwienia dla wierzyciela. Trzeba jednak pamiętać o dwóch sprawach: czasie potrzebnym na przeprowadzenie procedur sądowych oraz o efektach egzekucji (np. kwotach uzyskanych z licytacji używanego samochodu).

Praktyka specjalistów działających od lat w branży dochodzenia należności i zarządzania wierzytelnościami pokazuje, że optymalnym rozwiązaniem – zwłaszcza w biznesie – jest z reguły windykacja miękka, np. w formie windykacji terenowej.