-
By Empira
Czy długi męża przechodzą na żonę?
Pytanie, czy długi męża przechodzą na żonę, nieraz dotyczy zobowiązań opiewających na znaczne sumy, np. z umowy kredytu hipotecznego. Oprócz tego kwestia odpowiedzialności za zobowiązania współmałżonka odnosi się nie tylko do czasu, w którym trwa małżeństwo. Wiąże się również np. z prawem spadkowym.
Spis treści:
Odpowiedzialność za zobowiązania współmałżonka: co mówi prawo?
Zajrzyjmy do kodeksu
Brak wspólności małżeńskiej
Dziedziczenie i inne sytuacje
Pasywa i aktywa
Przepisy a życie
Czy w świetle majątkowego prawa małżeńskiego długi męża przechodzą na żonę?
Przedsiębiorców (np. z sektora MŚP) poszukujących wsparcia w odzyskaniu należności lub zainteresowanych zbyciem wierzytelności często interesuje kwestia tego, czy długi męża przechodzą na żonę. Ustalenie, jak w konkretnej sprawie przedstawia się problem odpowiedzialności za długi małżonka (wynikające np. z umowy sprzedaży czy dostawy towarów), jest istotne nie tylko w procesie weryfikacji potencjalnego kontrahenta.
Co mówi Kodeks rodzinny i opiekuńczy?
Zgodnie z art. 41 § 1 k.r.o., jeśli mąż lub żona zaciągnęli zobowiązanie (zatem np. zawarli umowę pożyczki) za zgodą współmałżonka, wierzyciel może domagać się zaspokojenia swej należności nie tylko z majątku osobistego małżonka, który jest dłużnikiem, lecz także z majątku wspólnego. Nie oznacza to jednak, że drugi małżonek staje się dodatkowym dłużnikiem. Czym innym jest zobowiązanie cywilne, a czym innym odpowiedzialność za nie, związana np. z koniecznością znoszenia egzekucji z majątku objętego wspólnością.
Jeśli jedno z małżonków zobowiązało się mimo braku zgody partnera, wierzyciel może domagać się zaspokojenia swojej należności w ograniczonym zakresie. W świetle art. 41 § 2 k.r.o. wierzyciel ten (np. spółka dochodząca należności z faktur) ma dostęp nie tylko do majątku osobistego dłużnika-małżonka, lecz także do jego wynagrodzenia za pracę, dochodów z innej działalności zarobkowej, a także korzyści, które przynoszą prawa autorskie dłużnika, prawa twórcy i prawa własności przemysłowej (o których mowa w art. 33 pkt 9 k.r.o.). Tak samo przedstawia się sytuacja, gdy wierzytelność nie wynika z czynności prawnej (tzn. nie powstała wskutek zawarcia umowy, lecz w związku z wyrządzeniem szkody albo bezpodstawnym wzbogaceniem).
Gdy wierzytelność pojawiła się w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, można żądać zapłaty lub innego świadczenia także z tych przedmiotów majątkowych (zatem nie tylko rzeczy ruchomych lub nieruchomości), które są składnikami przedsiębiorstwa (art. 41 § 2 k.r.o. in fine). Jak widać, pozycja wierzyciela jest de iure dość dobra. Mimo to nasze doświadczenie w dochodzeniu należności, zwłaszcza w drodze windykacji miękkiej, wskazuje, że roztropne jest stałe monitorowanie sytuacji. Kontakt z dłużnikiem – nie tylko w ramach rozmów telefonicznych, korespondencji czy wizyt – połączony z analizą danych z oficjalnych rejestrów, pozwala na uzyskanie kompleksowych i aktualnych informacji o jego położeniu majątkowym.
Warto dodać, że w przypadku, gdy nieuregulowana wierzytelność istniała, zanim powstała wspólność małżeńska, bądź dotyczy jedynie majątku osobistego męża lub żony, można żądać zaspokojenia tylko w węższym zakresie. Jak wskazuje art. 41 § 3 k.r.o., w grę wchodzi majątek osobisty dłużnika, jego pensja, dochód z innej działalności mającej na celu zarobek, a także dochody ze wspomnianych wyżej praw określonych w art. 33 pkt 9 k.r.o.
Brak wspólności małżeńskiej
Odpowiedzialność przedstawia się inaczej, gdy mamy do czynienia z ustrojem innym niż wspólność ustawowa. Taki ustrój, np. w formie rozdzielności, może powstać poprzez podpisanie intercyzy (zob. art. 47 i nast. k.r.o.). Wówczas mąż i żona odpowiadają na ogólnych zasadach. Nie istnieje majątek objęty wspólnością, dzięki czemu reguły odpowiedzialności (np. za długi z faktur) są przejrzyste. Pamiętaj jednak, że umowne wyłączenie wspólności nie wpływa na zakres odpowiedzialności za długi istniejące przed podpisaniem intercyzy. Na umowę tę mąż lub żona mogą powołać się względem swych wierzycieli tylko wtedy, gdy sam fakt jej zawarcia i rodzaj intercyzy były wierzycielowi wiadome (art. 47¹ k.r.o.). Dzięki temu interes kontrahentów małżonków jest chroniony prawnie.
Czy długi męża przechodzą na żonę na podstawie innych niż k.r.o. przepisów?
Odpowiadając na pytanie o to, czy długi męża przechodzą na żonę, przeanalizowaliśmy już istotne w perspektywie windykacji i ochrony wierzytelności przepisy k.r.o. Czas zająć się omówieniem innych regulacji mających znaczenie dla uregulowania należności dłużników, którzy są lub byli w związku małżeńskim.
Scheda po zmarłym
Na spadkobierców (zarówno ustawowych, jak i testamentowych) przechodzą długi zmarłego, które mogą być np. nabyte od wierzyciela w drodze cesji powierniczej. Wyjątkiem są obowiązki ściśle związane z osobą zmarłego, np. obowiązek alimentacyjny (art. 922 § 2 k.c.; czym innym są natomiast wymagalne raty alimentów, które należą do schedy). Żona nabywa udział w spadku wraz ze śmiercią męża-spadkodawcy. Jest to moment otwarcia spadku. Mąż lub żona są powołani do dziedziczenia z ustawy w pierwszej kolejności, wraz z dziećmi osoby zmarłej. Gdy brak jest dzieci, małżonek dziedziczy wraz z rodzicami spadkodawcy (art. 931 i 932 k.c.). Niekiedy może mu przypaść cały spadek (art. 933 § 2 k.c.). Spadek można odrzucić, nawet gdy suma pasywów (np. długów z pożyczek, weksli czy kredytów) nie przekracza bilansu aktywów. Nie jest tu wymagana zgoda sądu ani wierzycieli, jednak nie można odrzucić wyłącznie długów albo wybrać, które zobowiązania chce się spłacać, a które odrzucić.
Oprócz tego małżonek jeszcze za życia partnera może np. przystąpić do długu na ogólnych zasadach. Może także udzielić poręczenia, ustanowić hipotekę na zabezpieczenie zobowiązania współmałżonka itp. Często, nie tylko w umowach z bankami, oboje małżonkowie stają się dłużnikami solidarnymi. Dzięki temu pozycja wierzyciela jest wzmocniona, także po śmierci jednego z kredytobiorców lub np. po rozwodzie. Niezależnie od stanu prawnego i rozwoju sytuacji warto skorzystać z nowoczesnych, sprawnych rozwiązań służących ochronie i monitorowaniu należności. Takim narzędziem jest nasz system KOW Security.
Między prawem a życiem
Jak widać, przepisy nie przewidują automatycznego przejścia długu męża na żonę. Więzi rodzinne nie są tożsame z odpowiedzialnością wynikającą z prawa prywatnego. Kluczowe znaczenie ma zgoda współmałżonka oraz sposób przyjęcia lub odrzucenia spadku. Dobrym pomysłem jest poszukanie fachowej pomocy, np. doradztwa prawnego i finansowego w związku z restrukturyzacją oraz zarządzaniem wierzytelnościami.